Pacyfikacja Lutej. Wielki Tydzień 1943 roku będziemy przywoływać do końca naszych dni. Nigdy za te zbrodnie niemieckich bandytów przebaczenia nie będzie!

Rzeź mieszkańców wsi Luta był jednym z tragicznych wydarzeń, jakie przeprowadzili Niemcy. W czasie okupacji niemieckiej we wsi odbyły się dwie pacyfikacje. W pierwszej 18 kwietnia 1943 roku funkcjonariusze niemieccy zamordowali 8 osób; w tym trzech mężczyzn, kobietę i trójkę dzieci. W drugiej pacyfikacji w nocy z 21 na 2 kwietnia 1943 roku, policja otoczyła wieś podpalając zabudowania oraz mordując 22 osoby.

Przeciwko oddziałom pacyfikacyjnym wystąpił oddział partyzancki Gwardii Ludowej pod dowództwem ppor. Ignacego Rosenfarba vel Ignacego Robb Narbutta. Po wojnie ku czci pomordowanych zbudowano szkołę - pomnik. W 1966 roku umieszczono płytę upamiętniającą miejsce walki partyzantów GL.

W wieku XIX folwark Luta należała do dóbr hrabiego Tarnowskiego. Posiadała 32 domy i 214 mieszkańców. We wrześniu 1942 roku do Chotczy przybył ze Sztabu Głównego GL ppor. Ignacy Rosenfarb vel Ignacy Robb "Narbutt", z zadaniem sformowania większego zgrupowania partyzanckiego. Z kilkoma podkomendnymi ruszył w Góry Świętokrzyskie. Jego partyzanci dokonali kilkunastu aktów sabotażu i akcji dywersyjnych, m. in. napadli na radiostację polową w Czarnieckiej Górze, zatrzymali transport z wywożoną do Rzeszy młodzieżą koło stacji Zagnańsk oraz wzięli udział wraz z plutonem AK "Malina" pod dowództwem pchor. Zygmunta Wyrwicza "Cumulusa" udział w akcji na więzienie w Końskich, uwalniając 8 aresztowanych żołnierzy AK… Oddział "Narbutta" rozwijał się bardzo szybko i już na przełomie 1942 i 43 roku, liczył około 130 ludzi. Był pierwszym od czasu Hubala, tak znacznym oddziałem partyzanckim w kraju...

Te bolesne wydarzenia podkreślane bronią maszynową bandytów - niemieckich oprawców rozdzierały ludzi i ich serca. Ludzi którzy świętowali Niedzielę Palmową i Wielki Czwartek 1943 roku. W pierwszej akcji 18 kwietnia 1943 roku żandarmeria dowodzona przez sturmbannfuehrera SS Banera i jednostek operacyjnych stacjonujących w Końskich i Czarnieckiej Górze, zamordowali 8 osób; w tym 3 mężczyzn, kobietę i trójkę dzieci.

W Lutej, w gminie Stąporków, pod tablicą zamontowaną na ścianie dawnej szkoły podstawowej, mieszkańcy, władze samorządowe gminy i powiatu złożyły kwiaty, zapaliły znicze. Na czarnym kamieniu wyryto nazwiska zamordowanych w 1943 roku mieszkańców, za współpracę z ruchem oporu:

Antonina Boruń lat 43, Maria Jurczenko lat 41, Helena Jurczenko lat 16, Wanda Jurczenko lat 10, Henryka Jurczenko lat 4, Stanisław Jóźwik lat 28, Maria Jóźwik lat 23, Apolonia Jóźwik lat 3, Jan Jedynak lat 52, Antoni Jedynak lat 39, Jan Kozłowski lat 41, Julian Kraul lat 73, Jan Kołodziej lat 72, Bolesław Kozłowski lat 33, Antoni Kotwica lat 27, Stanisław Młodawski lat 60, Maria Młodawska lat 51, Stanisława Młodawska lat 18, Jan Młodawski lat 18, Mieczysław Młodawski lat 8, Stanisław Młodawski lat 49, Maria Młodawska lat 43, Antoni Młodawski lat 16, Wacław Młodawski lat 18, Regina Lisowska 21, Rozalia Lisowska lat 1, Bronisława Lisowska lat 28, Bronisław Lisowski lat 1, Karolina Łazarczyk lat 19, Władysław Socha lat 17, Franciszek Socha lat 43, Maria Socha lat 39, Maria Socha lat 12, Anastazja Socha lat 10, Władysław Socha lat 8, Alfreda Socha m-cy 6, Jacenty Socha lat 17, Stanisław Socha lat 39.

Na ścianie wciąż są trzy tablice zaznaczające ten tragiczny fakt. Kolejna z tablic wspomina budowniczych szkoły. A najmniejsza, fundowana przez ZBOWiD, informuje o tym samym wydarzeniu, partyzantach i ofiarach.

W Wielkim Tygodniu 1943 roku nad wsią snuły się dymy podpalonych zabudowań, a śmierć zbierała żniwo. Po wojnie ludzie przekazywali sobie wiadomości z tragicznych wydarzeń, które rozgrywały się w tej spokojnej wsi. Wspominali krwawy, Wielki Tydzień, który na trwale zapisany jest w pamięci ludzi. Kolejne pokolenie wraca do tego okresu z czasu wojny, gdy śmierć podkreślała sobiepaństwo w Lutej, gdy pożary i swąd dymu unosił się nad wsią. Przeciwko oddziałom pacyfikacyjnym wystąpił oddział partyzancki Gwardii Ludowej pod dowództwem Ignacego Robba - "Narbutta". Kolejny raz śmierć nawiedziła wieś w nocy z 21 na 22 kwietnia 1943 roku. Teraz akcja była odwetem za udzielanie pomocy gwardzistom przez mieszkańców wsi. Zamordowali 30 osób, w tym 7 spalono żywcem. Wśród ofiar było 10 kobiet i 12 dzieci. Część zabudowań spalono. Akcję wykonali funkcjonariusze policji porządkowej z 22 batalionu 22 Pułku Policji, którzy aresztowali 16 mężczyzn. Trzech z nich do wsi nie powróciło.

Luta, położona w sąsiedztwie lasów, w czasie wojny była po części schowkiem dla partyzantów. Kiedy odkryli to Niemcy, wymordowali wiele tutejszych rodzin, nie oszczędzając zarówno dorosłych osób jak i malutkich dzieci... Najwięcej egzekucji przeprowadzili w czasie Wielkiego Tygodnia, rzeź rozpoczęli w Niedzielę Palmową, 18 kwietnia 1943 roku...

Ludziom, nie tylko z Lutej, nasuwa się pytanie: dlaczego zamordowali Alfredę Socha, która miała 6 miesięcy, Apolonię Jóźwik ledwie mającą 3 lata, Rozalię i Bronisława Lisowskich co to ukończyli rok życia czy Helenkę Jurczenko, która skończyła 3 latka. Takich przeciwników z Lutej bali się, oprawcy, bandyci? Nigdy za wyczyny tych niemieckich bandytów przebaczenia nie będzie!

Jak wspominaliśmy, co roku przed tablicami na ścianie szkoły właśnie Wielkim Tygodniu spotkają się mieszkańcy Lutej i władze samorządowe. Po modlitwach, złożeniu kwiatów, zapaleniu świateł pamięci wciąż przypominają tamte okrutne zdarzenia. Wspominają, by kolejne pokolenia miały je w pamięci. Nie chcieliśmy podkreślać działań oddziału GL Narbutta, ale tylko taki pojawiał się w Lutej. Czy bronił ludzi, czy też pozorował działania to inna kwestia. Ale o Narbucie wspominają kolejne pokolenia. Albo zupełnie milczą, nie mieszając "partyzantów" do zabitych mieszkańców wsi. Zło zawsze znajdzie sobie cel.